اصطلاح شبکه اجتماعی (Social
Network) اين روزها در هر جمعي
شنيده ميشود اما براستي "شبكه اجتماعي" چيست و اين موضوع چه ارتباطي به سايت
هايي مانند Orkut - Hi5 - Gazzag - Cloob دارد ؟ شما چيزي در ارتباط با بازي
هاي هرمي شنيده ايد؟ در اينجا نيز يك
هرم اطلاعاتي مطرح است .اگر روابط بين افراد را بخواهيم در قالب
نموداري درختي درنظر بگيريم ، ارتباطات و شناختي است كه ما بين افراد وجود
دارد يالهاي اين درخت و افراد نودهاي اين درخت خواهند بود
." تئوري شبكه " يا همان ، تجزيه و بررسي اين شبكه
درختي ، جزء مباحثي است كه در علوم جامعه شناسي نو و انسان شناسي و مطالعات
سازماني بسيار مورد توجه قرار گرفته است. اين شيوه محققان و دانشجويان را
قادر مي سازد با صرف هزينه و وقت كمتر ، به حجم قابل توجهي از اطلاعات دست
يابند . حجم وسيعي از اطلاعات كه كسب آن با شيوه هاي سنتي فقط در بازه زماني
گسترده و با صرف هزينه اي گزاف ميسر مي شد . به نظر مي رسد اين شيوه تحقيق و
مطالعه در آينده اي نزديك به يكي از شايع ترين متدهاي تحقيقاتي دانشگاهي
تبديل شود .
واضح است كه ، "شبكه هاي اجتماعي" بسيار تند و بي ملاحظه درست مثل يك پوسته
روي اينترنت در حال گسترش هستند ، سال 2003 Friendste سال 2004 Orkut و
بعد از آن: node , Gazzag , Hi5 , Cloob , Flickr و ده ها سايت ديگر كه من
حتي اسامي آنها را هم نمي دانم ! . تمام اين سايتها براي ايجاد يك
شبكه از دوست ها
طراحي شده اند و به گمان من ، آنها در حال تبديل شدن به بخشي از زندگي ما
هستند . در باب اهميت شبكه هاي اجتماعي همين بس كه ، يكي از كليدي ترين تئوري
هايي كه در كنفراس O'Reilly's Emerging Technology – February, 2004 - شهر
San Diego كاليفرنيا- مطرح شد، Social networking بود . در اين شبكه ها هر
كسي به شكلي" غير
مستقيم
" در اراتباط با دوستانش قرار مي گيرد . Stanley Milgram كه يك روانشناس
اجتماعي است آنر در سال 1967 به شكلي مفهمومي نشان داد .او بواسطه نامه نگاري
هايي كه با يك دلال سهام ساكن شهرBoston داشت ، نشان داد : تقريبا هر بار
حدود 6 نامه بايد ارسال مي شد تا آنها بتوانند منظورشان را به طور كامل بيان
كند و اين در حالي بود كه طرف مذاكراتش دوستي بود كه نزديك او زندگي مي كرد .
شايد شما نيز اين موضوع را لمس كرده باشيد ، شما و دوستتان در يك شهر سكونت
داريد، با اين وجود براي بيان منظور خود در رابطه با يك موضوع خاص بارها براي
هم ايميل ميزنيد تا در نهايت بتوانيد فكر و منظور خود را به طور كامل بيان
كنيد ، شايد حتي بيشتر از 6 ايميل . اين اتفاق منجر به شكل گيري تئوري "six
degrees of separation".
شد . بعد ها بازي هاي معروف زيادي بر اساس اين تئوري ساخته شدند .
Judith Meskell بيش از 100 سايت را روي
Social Software Weblog
ليست كرده كه همگي آنها اين اجازه را به كاربرانشان مي
دهند كه يك صفحه پروفايل براي خود ايجاد و يك عكس به آن الصاق كنند و افردي
را به ليست دوستانشان اضافه كنند . شما در اين سايتها مي توانيد شبكه دوستان
خودتان را ترسيم كنيد، اين سيستم ها قادر هستند لينك هايي را به دوستان
دوستانتان نيز نشان دهند، بطور مثال ممكن است شما تنها از طريق 20 دوست
(Friends) با يك ميليون نفر ديگر (Foafs ) مرتبط شويد . اين " شبكه هاي
اجتماعي " عموماٌ توسط ، كلوب ها و اجتماعات غيررسمي به وجود آمده اند و به
نظر مي رسد يافتن ردپايي از طراحان آن غير ممكن است .
اين روزها Orkut ، در صدر اين مجموعه قرار گرفته است . Orkut، به نام
سازنده آن Orkut Buyukkokten نامگذاري شده است و شايد برگترين علت محبوبيت و
شهرت آن را بتوانيم داشتن رابطه اي نزديك با Googel بدانيم بنحوي كه شما
تعداد زيادي از شخصيتهاي معروف و مفسرين را نيز در اوركات مي توانيد ببينيد
. شايد اين دست سايتها ، مزاياي زيادي هم داشته باشند ، سيستم ارسال پيام و
گروه هاي بحث و گفتگو ، داشتن روابط اجتماعي گسترده تر در فضاي سايبر و
درنتيجه دست يابي به فعاليتهاي جمعي و گروهي ، افزايش حس اعتماد بين افراد و
.. پي گيري دوستان و يافتن آنها ... اما يك سوال در اين ميان مطرح مي شود :
اطلاعاتي كه شما مي بينيد تا چه حد صحت دارد ؟ پروفايل ها واقعي هستند ؟ اين
مساله زماني حاد مي شود كه كاربران بدون تامل، غريبه ها را نيز به ليست
دوستان خود بيافزايند ، رفتار هاي اينچنيني درصد "صادقانه بودن اطلاعات " در
چنين محيط هايي را كاهش مي دهد و بدين منوال ما شاهد افزايش روز افزون
كاربراني با ماهيتي جعلي ، اطلاعاتي ساختگي در چنين محيط هايي خواهيم بود .
ظاهراٌ رقابت بين طراحان سايتهايي از اين دست ، نيز
بالا گرفته است. در Flickr تلاش شده سيستم " sharing photos " به نحوي ايده
آلي درآيد ، موسس اين سايت ، ادعا مي كند كه مي خواهي سايتي داشته باشد با
قابليتهاي به مراتب بالاتر از Orkut .
تعداد سايتهاي از اين قبيل به بيش از صد مي رسد اما شما در چند عدد از اين
سايتها عضو خواهيد شد ؟ دوستان همينطور براي شنا ايميل هاي دعوت مي فرستند ،
دوستان مدرسه ، دوستان محل كار ، اقوام ، دوستان جديد اينترنتي... و همينطور
رقم دوستان شما در اين سايتها بالا خواهد رفت . حتما شما هم افراد زيادي را
ديده ايد كه بالاي 900 دوست دارند . فرض كنيد تعداد دوستان شما 100 است و هر
كدام از آنها در 5 سايت ديگر عضو هستند ، شما بين 500 تا 5000 ايميل دعوت
براي الحاق به اين سايتها از دوستان خود دريافت خواهيد كرد . رقم فوق العاده
اي است و شما چطور مي توانيد به اين همه ايميل پاسخ دهيد ؟
در حالت كلي كاربران اين سبك سايتها خواهان 3 چيز هستند :
1 – همه اين آنها بر مبناي يك استاندارد نوشته شده باشند و فرمت هايي داده اي
استاندار و مشابهي را استفاده كنند تا ديگر كاربر مجبور به تايپ مجدد اطلاعات
نباشد و بتواند اطلاعاتش را از روي يك فايل ديگر لود كند .
2- برنامه هاي مديريت اطلاعات به گونه اي طراحي شده باشند كه فايلهايي با
فرمت استاندار و مشخص توليد كند تا براي استفاده مجدد از آنها مجبور به تايپ
مجدد نباشيم مشابه برنامه هاي Microsoft Outlook كه ما را از تايپ مجدد ادرس
ها بي نياز مي كند و تمامي ادرسها در آدرس باكس ذخيره مي شوند .
3- اين شبكه هاي اجتماعي بايد قادر باشند به طور خودكار داده ها را از روي
مكاني كه ما تعيين مي كنيم مثل وب سايت خودمان ، pc ، هر جاي ديگري كه ما
تعيين مي كنيم بردارند.
در حال حاضر ما هنوز هيچ كدام از اين قابليت ها را نداريم ، اما يك پروژه
آزمايشي به نام Foaf در حال كار روي اين مساله است كه بر اساس تكنيك
semantic web و متكي بر استاندارهاي :
W3C-recommended RDF (Resource Description Framework) & XML است و در عين
حال اين امكان براي هر كسي فراهم شده كه در
Foaf-a-matic website خودش يك Foaf
بسازد .
و اما بگذاريد نگاهي به وضعيت اين دست سايتها در ايران بياندازيم :
Orkut
در صدر قرار گرفته و عليرغم داشتن BUG و ضعف امنيتي از محبوبيت بالايي بين
مردم بر خوردار است ، با وجود فيلتر شدن اين سايت به روي ISP هاي مختلف ،
هنوز چيزي از محبوبيت آن كاسته نشده است .
بعد ازOrkut ، سايت
Hi5 بر
سر زبانها افتاد ولي قبل از اينكه همه گير شود به سرنوشت فيلترينگ دچار شد .
با توجه به فيلتر شدن orkut و Hi5 در ماههاي گذشته ،
Gazzag
در حال حاضر بسيار مورد توجه است . شباهت بسيار زياد به اوركات ، داشتن
امكاناتي نظير : وبلاگ ، فضايي كاربر پسند و صندوق پستي با حجم 2 GB يعني
چيزي حدود 2 برابر Gmail و..... از علل محبوبيت Gazzag بوده است . لازم به
ذكر است كه ظاهراٌ در Gazzag از نواقصي كه در Orkut ديده مي شود ، خبري
نيست . براي دريافتن قدرت فوق العاده و پايگاه داده قوي اين هرم كافي است فقط
به اسم مناطق شهري كه در آن وجود دارد دقت كنيد ، وجود بيشتر مناطق شهري
تهران ، چون شهرك قدس ، تهرانسر ، ... در ليست محل سكونت كاربران ، گواه قدرت
بالاي اين هرم اطلاعاتي است .
اما اين روزها ، همه جا صحبت از
"اوركات ايراني - اسلامي"
است .شعارها و لينك هايي چون به " اوركات ايراني - اسلامي بپيونديد " در هر
وبلاگ و سايتي ديده مي شود و اين اوركات اسلامي - ايراني چيزي نيست جز همان
Cloob . در تعريف اين سايت آمده”
کلوب : جامعه مجازي ايرانيان در سراسر دنيا “.
به نظر مي رسد ، سايت كلوب كه چند ماهي است توسط ايراني ها راه اندازي شده و
تماماٌ فارسي است، در آينده نزديك رقم بالايي از كاربران را به سوي خود جذب
كند . اين سايت به زبان PHP نوشته شده است . سايتي كاملا فارسي كه سعي شده
در آن ويژگي هاي Orkut گنجانده شود : ليست دوستان و صندوق پستي . يافتن دوست
. وبلاگ ، دوست يابي . گروه ها و...
آمار حاكي از اين است كه ، اين سايت در تاريخ 84/1/4 ساعت: 14:03 حدود 39009
عضو فعال و 76059 دعوت شده داشته است . نكته اي كه در اين سايت بسيار جلب
توجه مي كند تذكرات اخلاقي است كه در هر صفحه قيد شده و شايد در نگاه اول كمي
خنده دار به نظر برسد . در اين سايت كاربران زير 18 سال حق عضويت ندارند . از
ويژگي هاي جالب، كلوب داشتن اختيار براي به نمايش گذاشتن دوستان است ، چنانچه
شما تمايل نداريد فردي كه جزء دوستان شما است توسط ديگران ديده شود مي توانيد
وضعيت نمايش وي را مخفي تعيين كنيد. كلوب محدوديتهاي زيادي دارد به طور مثال
شما فقط قادر به افزودن 100 نفر به عنوان دوست هستيد و اين موضوع براي
جواناني كه بر سر تعداد دوستان خود در اوركات با هم به رقابت نشسته اند
چندان خوشايند نخواهد بود . صندوق پستي كلوب تنهاگنجايش 20 پيام را دارد به
نظر من تنها مزيت اين سايت ،داشتن امكان تايپ و جستجو بر اساس زبان فارسي است
.
قدر مسلم ، هيچ يك محبوبيت Orkut را نخواهند داشت و عليرغم افت 40 درصدي
فروش ISP ها به خاطر فيلترينگ ، و موج اعتراضات، هنوز هيچ اقدام موثري در
جهت رفع اين محدوديت ها صورت نگرفته است .
به اميد روزي كه فيلتر ما ، شعور ما باشد و مغز ها نيز كمي نسبت به تئوري پس
اين هرم ، هوشيارتر باشند .